Karma gotowana kontra ekstrudowana

Żywienie 0 112 18 min. 31 sek. 100%

W poprzednim artykule pisaliśmy o tym, że w wielu karmach ekstrudowanych znaczenie gatunku mięsa deklarowanego na etykiecie bywa mniejsze, niż sugeruje marketing - ponieważ mączki mięsne po intensywnej obróbce termicznej w dużym stopniu tracą naturalne właściwości sensoryczne, a końcowa atrakcyjność smakowo-zapachowa produktu jest często wzmacniana przez tłuszcze natryskowe i palatanty nanoszone na powierzchnię krokieta. Ale czy wszystkie suche karmy działają w ten sposób? Istnieją technologie, w których mięso pozostaje mięsem - zarówno pod względem odżywczym, jak i sensorycznym. Przyjrzyjmy się im z naukowego punktu widzenia.

Temperatura jako linia demarkacyjna

Kluczową zmienną, która decyduje o tym, co dzieje się z białkiem mięsnym podczas produkcji karmy, jest temperatura. Denaturacja białek mięśniowych rozpoczyna się już w okolicach 70°C, natomiast wraz ze wzrostem temperatury - szczególnie w warunkach niskiej wilgotności i dłuższej ekspozycji - rośnie skala zmian mogących pogarszać wartość odżywczą surowca, takich jak agregacja białek, utlenianie czy nasilona reakcja Maillarda ¹ ³ . Ekstruzja operuje zwykle w wysokich temperaturach, często rzędu 125-150°C, co sprawia, że jest procesem znacznie intensywniej obciążającym surowiec termicznie niż technologie łagodnego gotowania ³ . Na drugim końcu spektrum znajduje się gotowanie łagodne (mildly cooked), definiowane w literaturze jako obróbka w temperaturze 75-95°C, oraz technologie gotowania próżniowego w jeszcze niższych temperaturach ² ⁴ .

Żeby to zobrazować: różnica między ekstruzją a łagodnym gotowaniem to mniej więcej tyle, co między prażeniem kawy a parzeniem herbaty. W obu przypadkach stosujemy ciepło, ale skutki dla surowca są diametralnie różne. Przy ekstruzji mięso (a właściwie mączka mięsna, bo to ona jest głównym surowcem) przechodzi przez spiralną śrubę ekstrudera pod ciśnieniem kilkudziesięciu atmosfer, w temperaturze powyżej 130°C, i cały proces trwa kilkadziesiąt sekund. Przy łagodnym gotowaniu świeże mięso jest poddawane działaniu temperatury poniżej 100°C przez dłuższy czas - od kilkudziesięciu minut do kilku godzin - co pozwala na bardziej kontrolowaną denaturację białek i ograniczenie części niekorzystnych zmian obserwowanych przy obróbce wysokotemperaturowej.

Ta różnica nie jest akademicka. Badania grupy Geary i Swansona z Uniwersytetu Illinois, opublikowane w 2023 roku, porównały strawność aminokwasów w pięciu formatach komercyjnych karm dla psów: ekstrudowanej, świeżej (łagodnie gotowanej), surowej mrożonej, surowej liofilizowanej oraz hybrydowej surowo-liofilizowanej. Karmy łagodnie gotowane i surowe konsekwentnie przewyższały karmę ekstrudowaną pod względem strawności aminokwasów i wartości energii metabolicznej ⁵ . Strawność lizyny - aminokwasu najbardziej wrażliwego na obróbkę cieplną - była istotnie wyższa w karmach surowych niż w ekstrudowanej, a karmy łagodnie gotowane plasowały się pomiędzy nimi ⁵ . Warto podkreślić, że karma ekstrudowana miała jednocześnie najniższą wartość energii metabolicznej spośród wszystkich testowanych formatów, co sugeruje mniej efektywne wykorzystanie energii z jednostki produktu ⁵ .

Maillard wraca na scenę

W artykule o karmach ekstrudowanych opisywaliśmy reakcję Maillarda jako jeden z głównych mechanizmów obniżania jakości białka. Przypomnijmy krótko: jest to seria reakcji chemicznych między aminokwasami (szczególnie lizyną) a cukrami redukującymi, zachodzących pod wpływem ciepła. Produkty tych reakcji nadają jedzeniu brązowy kolor i specyficzny pieczony zapach, ale jednocześnie mogą obniżać biologiczną dostępność części aminokwasów - zwłaszcza lizyny, która po związaniu w produktach reakcji Maillarda staje się gorzej wykorzystywana przez organizm psa ³ ⁶ .

Intensywność tej reakcji można zmierzyć, badając stosunek lizyny reaktywnej do lizyny całkowitej - im bliższy jedności, tym mniej lizyny uległo modyfikacji chemicznej i tym więcej jest dostępne dla organizmu. W cytowanym badaniu Geary i współpracowników wskaźnik ten wynosił 0,94 dla karmy ekstrudowanej, 0,96 dla karmy łagodnie gotowanej, a 0,93-0,95 dla karm surowych ⁵ . Pozornie te liczby nie różnią się dramatycznie. Ale trzeba je widzieć w kontekście skali problemu: jak wykazał van Rooijen w swojej pracy doktorskiej na Uniwersytecie Wageningen, w niektórych komercyjnych karmach ekstrudowanych różnica między lizyną całkowitą a reaktywną sięga 61,8% - co oznacza, że ponad połowa lizyny jest biologicznie niedostępna ⁶ . W karmach łagodnie gotowanych takie skrajne przypadki po prostu nie występują, ponieważ warunki sprzyjające zaawansowanej reakcji Maillarda (wysoka temperatura, niska wilgotność, długi czas ekspozycji suchych składników) nie są spełnione.

Łagodne gotowanie minimalizuje reakcję Maillarda z dwóch powiązanych powodów. Po pierwsze, niższa temperatura oznacza wolniejszą kinetykę reakcji - szybkość reakcji Maillarda silnie rośnie wraz z temperaturą, dlatego różnica między obróbką w okolicach 80°C a procesem przekraczającym 130-140°C ma istotne znaczenie technologiczne i żywieniowe ³ ⁶ . Po drugie, wyższa wilgotność mięsa (w porównaniu z suchą mączką mięsną, która ma tylko 5-10% wilgoci) hamuje postęp reakcji na etapie wczesnych produktów Maillarda, zanim zdążą one przekształcić się w zaawansowane produkty glikacji (AGE), które są przedmiotem rosnącego zainteresowania z perspektywy zdrowotnej ⁶ . To dlatego karma przygotowana ze świeżego mięsa w niskiej temperaturze zachowuje profil aminokwasowy w znacznie lepszym stanie niż karma na bazie mączki mięsnej przetworzonej w ekstruderze.

Gotowanie a smak - dlaczego nos psa wreszcie ma co wąchać

W wielu karmach ekstrudowanych opartych na mączkach mięsnych rdzeń krokieta wnosi znacznie mniej naturalnej informacji sensorycznej o gatunku mięsa niż produkt przygotowany ze świeżego mięsa w łagodniejszych warunkach termicznych. Lotne związki aromatyczne ulegają rozkładowi podczas renderowania (130-140°C przez kilka godzin), a potem ponownie podczas ekstruzji. Dlatego producenci muszą stosować palatanty - syntetyczne powłoki smakowe nakładane na krokiet po zakończeniu procesu.

W karmach gotowanych łagodnie ze świeżego mięsa sytuacja jest odwrotna, i warto zrozumieć dlaczego. Lotne związki aromatyczne mięsa - aldehydy, alkohole, estry, związki siarkowe - powstają głównie w wyniku dwóch procesów: kontrolowanej oksydacji lipidów (tłuszczów) oraz reakcji termicznych z udziałem aminokwasów. Profil tych związków jest charakterystyczny dla danego gatunku zwierzęcia, ponieważ zależy od składu kwasów tłuszczowych i aminokwasów w mięśniach, a te różnią się między wołowiną, jagnięciną, kurczakiem czy rybą.

Badania nad gotowaniem sous vide w żywności ludzkiej dostarczają tu cennych analogii. Rinaldi i współpracownicy wykazali, że mięso wołowe gotowane metodą sous vide (w próżni, w niskiej temperaturze) zachowuje lepszy profil lotnych związków aromatycznych niż mięso gotowane tradycyjnie, z mniejszą akumulacją off-flavorów (niepożądanych aromatów, takich jak heksanal czy 3-oktanon) ⁷ . Z kolei badania nad kaczką sous vide wykazały, że gotowanie w 70°C przez 6-12 godzin daje najwyższe stężenie związków zapachowych o charakterystyce mięsnej, tłuszczowej i umami - czyli dokładnie tych, które psy uważają za najbardziej atrakcyjne ⁸ . Gotowanie próżniowe zapobiega ucieczce lotnych substancji do otoczenia (bo mięso jest zamknięte w hermetycznym opakowaniu), a redukcja soku mięsnego - znana w kuchni ludzkiej technika zagęszczania przez powolne odparowanie - intensyfikuje naturalne aromaty zamiast je niszczyć.

Właśnie dlatego karmy gotowane łagodnie mogą w mniejszym stopniu opierać atrakcyjność sensoryczną na palatantach niż typowe karmy ekstrudowane. Mięso zachowuje więcej swoich naturalnych cech zapachowych, ponieważ łagodniejsze warunki obróbki sprzyjają lepszemu zachowaniu lotnych związków aromatycznych charakterystycznych dla danego surowca. I tu wraca kluczowy fakt z naszego poprzedniego artykułu: psy wybierają karmę nosem, nie podniebieniem. Klasyczne badania Houpt i współpracowników na Uniwersytecie Cornell wykazały, że zdolność psów do rozróżniania między mięsami różnych gatunków zależy wyłącznie od węchu - psy pozbawione zmysłu powonienia (eksperymentalna anosmia) traciły wszelkie preferencje gatunkowe ⁹ . Skoro pies wybiera karmę na podstawie zapachu, a gotowanie łagodne zachowuje naturalny profil aromatyczny mięsa, to w takiej karmie gatunek mięsa naprawdę ma dla psa znaczenie sensoryczne.

W typowej karmie ekstrudowanej opartej na mączkach mięsnych udział naturalnych aromatów pochodzących bezpośrednio z użytego mięsa jest zwykle znacznie mniejszy, a duża część końcowego profilu zapachowego produktu pochodzi z tłuszczów natryskowych i palatantów.

Strawność: co mówią dane z badań na psach

Teoria jest ważna, ale w żywieniu zwierząt liczy się przede wszystkim to, co dzieje się w organizmie psa po zjedzeniu karmy. Na szczęście dysponujemy tu solidnymi danymi z kontrolowanych badań.

Badanie Algya i współpracowników z Uniwersytetu Illinois, opublikowane w 2018 roku, porównało strawność komercyjnych karm ekstrudowanych, łagodnie gotowanych i surowych na grupie ośmiu psów w schemacie kwadratu łacińskiego - czyli każdy pies dostawał każdą z diet w losowej kolejności, co ogranicza wpływ indywidualnych różnic między zwierzętami, choć nie pozwala całkowicie oddzielić wpływu technologii od wpływu samej receptury ⁴ . Strawność białka surowego (ATTD) była istotnie wyższa u psów karmionych dietami łagodnie gotowanymi niż dietą ekstrudowaną. Co ciekawe, strawność tłuszczu była najwyższa w diecie surowej, a następnie w dietach łagodnie gotowanych - obie istotnie przewyższały karmę ekstrudowaną ⁴ .

Diety łagodnie gotowane i surowe były również bardziej smakowite - psy zjadały je chętniej, co w warunkach laboratoryjnych jest obiektywnym wskaźnikiem smakowitości. Jednocześnie psy karmione tymi dietami miały niższe stężenie trójglicerydów w surowicy krwi, mimo że diety te zawierały więcej tłuszczu niż karma ekstrudowana (28-34% vs 13%) ⁴ . Ta obserwacja - wyższa zawartość tłuszczu w diecie przy niższych stężeniach trójglicerydów w surowicy - wskazuje, że sposób przetwarzania karmy może wpływać na metabolizm lipidów, choć na podstawie tego badania nie da się wskazać jednego pewnego mechanizmu ⁴ .

Te wyniki potwierdziły i rozszerzyły badania Do i współpracowników z 2021 roku, którzy porównali karmy typu human-grade (przygotowane ze składników spełniających standardy żywności ludzkiej) z karmami ekstrudowanymi. Karmy human-grade - w większości łagodnie gotowane - miały istotnie wyższą strawność białka, wymagały mniejszej dziennej porcji energetycznej i powodowały mniejszą objętość kału ² . Ten ostatni parametr jest ważniejszy niż mogłoby się wydawać. Mniejsza objętość kału przy zachowaniu prawidłowej konsystencji świadczy o tym, że więcej składników odżywczych zostaje wchłoniętych w jelicie cienkim, a mniej trafia do jelita grubego jako substrat dla bakterii proteolitycznych. Jak ujęli to autorzy: psy na karmach human-grade potrzebowały mniejszej ilości karmy (w przeliczeniu na suchą masę) do utrzymania masy ciała, co jest bezpośrednią konsekwencją wyższej strawności ² .

Mikrobiom jelitowy - kolejny argument za łagodnym gotowaniem

W ostatnich latach nauka o żywieniu zwierząt towarzyszących coraz intensywniej bada wpływ diety na mikrobiom jelitowy - złożoną społeczność bakterii zamieszkujących przewód pokarmowy psa. To nie jest temat czysto akademicki: skład mikrobioty wpływa na trawienie, odporność, stan skóry i sierści, a nawet na zachowanie zwierzęcia.

Badanie Geary i współpracowników z 2024 roku porównało wpływ pięciu formatów karm na mikrobiom kałowy zdrowych dorosłych psów. Wyniki były uderzające: format diety radykalnie wpływał na skład mikrobioty - zmienność dotyczyła ponad 40 rodzajów bakteryjnych, a zarówno różnorodność alfa (wewnątrz próbki), jak i beta (między próbkami) różniły się istotnie między dietami ¹⁰ . To pokazuje, że sposób przetwarzania karmy nie jest tylko kwestią strawności poszczególnych aminokwasów, ale ma konsekwencje dla całego ekosystemu jelitowego.

Wcześniejsze badanie Algya z 2018 roku pokazało konkretniejsze różnice: psy karmione dietą łagodnie gotowaną i surową miały wyższe względne udziały Fusobacteria i niższe Actinobacteria niż psy na diecie ekstrudowanej ⁴ . Psy na diecie surowej miały ponadto wyższe udziały Bacteroidetes i niższe Firmicutes, jednak znaczenie zdrowotne takiego układu w przypadku psów nie jest jednoznaczne i pozostaje przedmiotem dyskusji naukowej ⁴ .

Do i współpracownicy poszli o krok dalej, analizując nie tylko taksonomię bakteryjną, ale też metabolity kałowe. Pomimo dużych różnic w strawności i objętości kału między karmami human-grade a ekstrudowaną, metabolity kałowe (krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, amoniak, indol) nie różniły się istotnie ² . Sugeruje to, że karmy łagodnie gotowane, mimo że są bardziej strawne, nie powodują nadmiernej fermentacji w jelicie grubym - co byłoby niepożądanym efektem ubocznym zbyt wysokiej strawności białka.

Technologia FSG jako przykład podejścia z kuchni

Na europejskim rynku karm jednym z najbardziej wyrazistych przedstawicieli kategorii karm gotowanych jest technologia FSG (Fleischsaftgarung, dosłownie gotowanie w soku mięsnym), stosowana przez niemieckiego producenta Platinum. Technologia ta polega na gotowaniu świeżego mięsa (minimum 70% składu) w próżni, w niskiej temperaturze, we własnym soku - bez dodawania wody, bulionu czy sztucznych aromatów. Proces trwa dłużej niż ekstruzja, a wilgotność końcowego produktu wynosi około 18%, co daje charakterystyczną półmiękką konsystencję - zupełnie inną niż twardy, kruchy krokiet z ekstrudera.

Warto zrozumieć, czym FSG różni się od ekstruzji na poziomie procesu technologicznego. W ekstruzji mączka mięsna (czyli surowiec już raz poddany renderowaniu w wysokiej temperaturze) jest mieszana ze skrobią i innymi składnikami, a następnie przepuszczana przez ekstruder - urządzenie, które łączy funkcje miksera, pieca i prasy. Surowce są jednocześnie mieszane, podgrzewane do 130°C+ i przeciskane przez matrycę pod ciśnieniem. Cały proces trwa kilkadziesiąt sekund. Wynikiem jest suchy, ekspandowany krokiet, który następnie jest suszony i powlekany palatantami.

W technologii FSG, zgodnie z deklaracją producenta, podstawowym surowcem ma być świeże mięso, a nie klasyczna mączka mięsna stosowana w wielu karmach ekstrudowanych. Nie ma ekstrudera - jest zamknięty system próżniowy. Nie ma ciśnienia atmosferycznego - jest próżnia, która obniża temperaturę wrzenia wody i pozwala na gotowanie w niższych temperaturach. Technologia ta nie wymaga klasycznego modelu budowania smakowitości za pomocą sztucznych dodatków, ponieważ lotne związki aromatyczne mięsa mają być w większym stopniu zachowywane w zamkniętym układzie próżniowym i koncentrowane w soku mięsnym.

Z perspektywy naukowej takie podejście wydaje się ograniczać część problemów typowych dla karm ekstrudowanych opartych na mączkach mięsnych i wysokotemperaturowej obróbce. Nie operuje ono w temperaturach sprzyjających intensywnej reakcji Maillarda, a produkt ma odmienną strukturę i wilgotność niż klasyczny ekstrudat, co przekłada się na inne właściwości fizyczne karmy.

Producent deklaruje, że FSG eliminuje konieczność stosowania wzmacniaczy smaku, barwników i sztucznych aromatów. To twierdzenie jest wewnętrznie spójne z tym, co wiemy o chemii gotowania próżniowego - badania nad sous vide w żywności ludzkiej potwierdzają, że hermetyczne zamknięcie mięsa podczas gotowania w niskiej temperaturze zachowuje profil lotnych związków aromatycznych znacznie lepiej niż gotowanie otwarte czy pieczenie ⁷ ¹¹ . Opakowanie próżniowe zapobiega utracie substancji lotnych i wilgoci, co przekłada się na lepszą jakość sensoryczną produktu końcowego ¹¹ .

Trzeba przy tym uczciwie przyznać, że technologia FSG nie była dotąd przedmiotem niezależnych, recenzowanych badań porównawczych opublikowanych w czasopismach naukowych - producent opiera się na badaniach zleconych niezależnemu laboratorium (ELAB Analytik, dawniej TÜV Süd Elab) oraz deklaracjach własnych. Jednakże zasady fizyczne i chemiczne, na których opiera się ta technologia - niska temperatura, gotowanie próżniowe, brak renderowania - są dobrze zbadane zarówno w kontekście żywności ludzkiej ⁷ ⁸ ¹¹ , jak i w badaniach nad karmami typu mildly cooked i fresh dla psów ² ⁴ ⁵ . Lukę stanowi brak bezpośredniego porównania FSG z innymi formatami karm w jednym, dobrze kontrolowanym eksperymencie - i byłoby to wartościowe badanie do przeprowadzenia.

Nie idealizujemy

Karmy gotowane łagodnie nie są pozbawione ograniczeń i nie chcemy stwarzać wrażenia, że są rozwiązaniem idealnym.

Przede wszystkim - cena. Wyższy koszt wynika nie tylko z użycia droższych i bardziej wymagających technologicznie surowców, takich jak świeże mięso, ale też z wolniejszego i bardziej energochłonnego procesu produkcji. Ekstruzja to technologia o ogromnej przepustowości - jeden ekstruder potrafi wyprodukować kilka ton karmy na godzinę. Łagodne gotowanie jest z natury procesu wolniejsze, co przekłada się na wyższe koszty jednostkowe.

Po drugie - przechowywanie. Wyższa wilgotność końcowego produktu (18% w FSG vs 8-10% w karmie ekstrudowanej) oznacza krótszy termin przydatności po otwarciu i konieczność odpowiedniego przechowywania. Producent Platinum rozwiązuje to za pomocą hermetycznych opakowań, ale po otwarciu karma wymaga szybszego zużycia niż standardowe krokiety.

Po trzecie - bezpieczeństwo mikrobiologiczne. Niższe temperatury przetwarzania oznaczają większe znaczenie ścisłej kontroli czasu, temperatury i higieny procesu, ponieważ bezpieczeństwo mikrobiologiczne musi być w takim modelu zapewnione bardziej precyzyjnie niż w procesach o bardzo wysokiej temperaturze. Gotowanie powyżej 70°C przez odpowiedni czas jest skuteczne wobec większości zagrożeń bakteryjnych (Salmonella, E. coli, Campylobacter), ale wymaga precyzyjnej kontroli parametrów procesu. Ekstruzja, operując w znacznie wyższych temperaturach, ma tu większy zapas bezpieczeństwa - choć, jak wynika z licznych przypadków wycofywania karm z rynku, nie jest bynajmniej wolna od problemów z kontaminacją.

Po czwarte - metodologia badań. Warto pamiętać, że badania porównawcze cytowane w tym artykule mają ograniczenia. Algya i współpracownicy otwarcie przyznali, że testowane diety różniły się nie tylko sposobem przetwarzania, ale też składem surowcowym i proporcjami makroskładników - co utrudnia przypisanie obserwowanych różnic wyłącznie metodzie produkcji ⁴ . Karma ekstrudowana w ich badaniu (Purina Dog Chow) była produktem ekonomicznym opartym na mączce mięsno-kostnej i glutenie kukurydzianym, podczas gdy karmy łagodnie gotowane były produktami premium ze świeżego mięsa. Idealne porównanie wymagałoby identycznych receptur poddanych różnym procesom - ale takie badania są niezwykle trudne do przeprowadzenia, ponieważ ekstruzja i łagodne gotowanie wymagają fundamentalnie różnych proporcji wilgoci i typów surowców.

Co z tego wynika dla opiekuna psa

Gdyby ktoś zapytał, czy istnieje kategoryczna naukowa odpowiedź na pytanie karma gotowana jest lepsza od ekstrudowanej, uczciwa odpowiedź brzmiałaby: nie ma takiej jednoznacznej odpowiedzi - bo zbyt wiele zmiennych wchodzi w grę. Doskonale wyprodukowana karma ekstrudowana z wysokim udziałem białka zwierzęcego i niską zawartością popiołu nadal będzie dobrym pokarmem dla psa. Źle wyprodukowana karma gotowana ze słabych surowców nie będzie lepsza tylko dlatego, że proces był łagodniejszy.

Ale jeśli pytanie brzmi: czy w karmie gotowanej łagodnie gatunek mięsa może mieć większe znaczenie sensoryczne i żywieniowe niż w typowej karmie ekstrudowanej opartej na mączkach mięsnych? - dostępne dane zdecydowanie wskazują, że tak. W karmie ze świeżego mięsa, przygotowanej w niskiej temperaturze, białko zachowuje lepszy profil aminokwasowy, mięso zachowuje swoje naturalne właściwości zapachowe, a pies ma realną możliwość wyczuć i wybrać gatunek, który mu odpowiada. Strawność takiej karmy jest wyższa, a objętość kału mniejsza - co świadczy o efektywniejszym wykorzystaniu składników odżywczych przez organizm.

W typowej karmie ekstrudowanej na bazie mączek mięsnych znaczna część końcowego profilu sensorycznego produktu jest budowana po procesie technologicznym przez dodatek tłuszczów natryskowych i palatantów, a różnice między naturalnymi cechami zapachowymi poszczególnych gatunków mięsa mogą zostać w dużym stopniu zatarte już na etapie wcześniejszego przetwarzania surowca. Kiedy więc opiekun psa mówi, że jego pupil woli wołowinę od jagnięciny w typowej karmie ekstrudowanej, bardzo często może chodzić nie tyle o sam gatunek mięsa, ile o końcowy profil zapachowy produktu, kształtowany także przez tłuszcze natryskowe i palatanty. W karmie przygotowanej ze świeżego mięsa w łagodniejszych warunkach termicznych udział naturalnych aromatów pochodzących z samego surowca jest znacznie większy, dlatego gatunek użytego mięsa ma tam większe znaczenie sensoryczne.

Bibliografia

Oba P.M., Utterback P.L., Parsons C.M., de Godoy M.R.C., Swanson K.S. (2019). Chemical composition, true nutrient digestibility, and true metabolizable energy of chicken-based ingredients differing by processing method using the precision-fed cecectomized rooster assay. Journal of Animal Science, 97(3), 998-1009. DOI: 10.1093/jas/sky461
Do S., Phungviwatnikul T., de Godoy M.R.C., Swanson K.S. (2021). Nutrient digestibility and fecal characteristics, microbiota, and metabolites in dogs fed human-grade foods. Journal of Animal Science, 99(2), skab028. DOI: 10.1093/jas/skab028
van Rooijen C., Bosch G., van der Poel A.F.B., Wierenga P.A., Alexander L., Hendriks W.H. (2013). The Maillard reaction and pet food processing: effects on nutritive value and pet health. Nutrition Research Reviews, 26(2), 130-148. DOI: 10.1017/S0954422413000103
Algya K.M., Cross T.L., Leuck K.N., Kastner M.E., Baba T., Lye L., de Godoy M.R.C., Swanson K.S. (2018). Apparent total-tract macronutrient digestibility, serum chemistry, urinalysis, and fecal characteristics, metabolites and microbiota of adult dogs fed extruded, mildly cooked, and raw diets. Journal of Animal Science, 96(9), 3670-3683. DOI: 10.1093/jas/sky235
Geary E.L., Parsons C.M., Utterback P.L., Templeman J.R., Swanson K.S. (2023). Standardized amino acid digestibility and nitrogen-corrected true metabolizable energy of frozen raw, freeze-dried raw, fresh, and extruded dog foods using precision-fed cecectomized and conventional rooster assays. Journal of Animal Science, 101, skad377. DOI: 10.1093/jas/skad377
van Rooijen C. (2015). Maillard reaction products in pet foods. Doctoral dissertation, Wageningen University. DOI: 10.18174/360655
Rinaldi M., DallAsta C., Meli F., Morini E., Pellegrini N., Gatti M., Chiavaro E. (2014). A novel time/temperature approach to sous vide cooking of beef muscle. Food and Bioprocess Technology, 7(10), 2969-2977. DOI: 10.1007/s11947-014-1256-y
Chen Y., Zhang R., Xie B., Sun Z., McClements D.J. (2022). Effect of sous vide cooking treatment on the quality, structural properties and flavor profile of duck meat. International Journal of Gastronomy and Food Science, 29, 100563. DOI: 10.1016/j.ijgfs.2022.100563
Houpt K.A., Hintz H.F., Shepherd P. (1978). The role of olfaction in canine food preferences. Chemical Senses, 3(3), 281-290. DOI: 10.1093/chemse/3.3.281
Geary E.L., Oba P.M., Templeman J.R., Swanson K.S. (2024). Apparent total tract nutrient digestibility of frozen raw, freeze-dried raw, fresh, and extruded dog foods and their effects on serum metabolites and fecal characteristics, metabolites, and microbiota of healthy adult dogs. Translational Animal Science, 8, txae163. DOI: 10.1093/tas/txae163
Latoch A. et al. (2023). Sous-vide as an alternative method of cooking to improve the quality of meat: a review. Foods, 12(16), 3110. DOI: 10.3390/foods12163110

Dostawa w 3h!

Zainstaluj nasza aplikację - zamów z dostawą do domu tego samego dnia.

W aplikacji znajdziesz również przydatne rzeczy, w tym listę aktualnie pracujacych lekarzy weterynarii w Szczecinie.